Sommige situaties blijven je raken, ook als je rationeel weet dat ze voorbij zijn.

Een opmerking van iemand kan je steeds opnieuw boos of verdrietig maken. Een bepaalde situatie kan spanning oproepen, terwijl je weet dat er geen gevaar is. En soms hoef je alleen maar ergens aan te denken om diezelfde onrust weer te voelen.

Maar stress en spanning ontstaan niet alleen door wat er al is gebeurd. Ook angst voor wat er gaat gebeuren, zorgen over de toekomst of spanning voor een bepaalde situatie kunnen ervoor zorgen dat je brein alarm slaat.

Een belangrijke rol speelt daarbij de amygdala.

Wat is de amygdala?

De amygdala is een klein, amandelvormig hersengebied dat betrokken is bij emoties, emotionele herinneringen en het herkennen van mogelijke dreiging. Je kunt de amygdala zien als een soort alarmcentrum van je brein.

De amygdala werkt razendsnel. Nog voordat je bewust hebt bedacht wat er aan de hand is, kan je lichaam al reageren.

Een bepaalde blik. Een stem. Een geur. Een herinnering. Een gedachte. Of een voorstelling van wat er misschien gaat gebeuren.

Je voelt spanning, verdriet, boosheid of angst en vraagt je misschien af:

Waarom reageer ik hier eigenlijk zo sterk op?

Je brein reageert namelijk niet alleen op wat er op dit moment gebeurt. Het kan ook reageren op wat je eerder hebt meegemaakt én op wat je verwacht dat er gaat gebeuren.

Hoe koppelt je brein iets aan alarm?

Stel dat je ooit een vervelende of stressvolle ervaring hebt gehad.

Op dat moment waren er allerlei prikkels aanwezig: wat je zag, hoorde, voelde of dacht. Je brein verwerkt die informatie als onderdeel van de ervaring.

Wanneer je later met een vergelijkbare prikkel wordt geconfronteerd, kan je alarmsysteem opnieuw reageren. Soms is daar helemaal geen daadwerkelijk gevaar meer voor nodig.

Je weet misschien met je verstand dat de situatie voorbij is.

Maar je lichaam en emoties lijken dat nog niet helemaal te weten.

Hetzelfde kan gebeuren bij een situatie die nog moet plaatsvinden.

Je hebt bijvoorbeeld een gesprek, presentatie, afspraak of andere gebeurtenis in het vooruitzicht. Er is op dat moment nog niets gebeurd, maar je denkt er al aan en voelt spanning, angst of onrust.

Je brein reageert dan op een verwachte situatie alsof die op dit moment al betekenisvol of bedreigend is.

Je kunt dus rationeel weten dat er geen gevaar is, terwijl je brein toch al een alarmsignaal afgeeft.

Waarom helpt ‘anders denken’ niet altijd?

We proberen stress vaak op te lossen door onszelf gerust te stellen.

Het valt wel mee.

Ik hoef hier niet bang voor te zijn.

Het komt vast goed.

Ik moet me hier niet zo druk om maken.

Dat kan helpen, maar niet altijd.

Wanneer een stressreactie sterk gekoppeld is geraakt aan een ervaring, verwachting of gedachte, is een rationele gedachte niet per se voldoende om de automatische emotionele reactie te veranderen.

Je kunt tegen jezelf zeggen dat je niet bang hoeft te zijn, terwijl je lichaam toch spanning blijft ervaren.

Dat betekent niet dat je niet goed kunt relativeren. Het kan betekenen dat je brein de ervaring of verwachting nog steeds als betekenisvol of bedreigend verwerkt.

En juist daar ligt een andere mogelijkheid:

niet alleen anders leren denken over een situatie, maar de ervaring of verwachting anders leren verwerken.

Wat gebeurt er tijdens de REM-slaap?

Een interessant voorbeeld van verwerking in het brein vinden we tijdens de REM-slaap.

Tijdens de slaap worden herinneringen opnieuw verwerkt en geconsolideerd. Onderzoek laat zien dat met name REM-slaap betrokken is bij de verwerking van emotionele herinneringen. De precieze mechanismen zijn complex en worden nog steeds onderzocht.

Er zijn aanwijzingen dat emotionele aspecten van herinneringen tijdens de slaap anders worden verwerkt en dat de verhouding tussen de emotionele lading en andere onderdelen van een herinnering in de loop van de tijd kan veranderen.

Dit geeft een interessant inzicht:

een herinnering ligt niet voor altijd vast in precies dezelfde vorm.

Het brein blijft informatie verwerken, verbanden leggen en bestaande associaties aanpassen.

Dat principe vormt ook een belangrijk uitgangspunt voor het ABC van Ontstressen.

Van alarm naar neutraal kunnen denken

Bij het ABC van Ontstressen richt je je op de zintuiglijke prikkels die gekoppeld zijn geraakt aan een stressvolle ervaring, verwachting of gedachte.

Door deze prikkels op een specifieke manier te verwerken, geef je je brein de mogelijkheid om de bestaande koppeling opnieuw te benaderen.

Het doel is niet om een herinnering uit te wissen.

En ook niet om te doen alsof een gebeurtenis nooit heeft plaatsgevonden.

Het doel is om de emotionele lading eraf te halen.

Bij iets wat al is gebeurd, kun je de situatie daarna nog steeds herinneren, maar zonder dat dezelfde spanning, angst, boosheid of verdriet opnieuw wordt geactiveerd.

Bij iets wat nog moet gebeuren, kan de spanning rondom de verwachting verdwijnen. Je hoeft dan niet steeds opnieuw te piekeren, bang te zijn of je zorgen te maken over wat er misschien gaat gebeuren.

De lading gaat eraf.

En wanneer die lading er niet meer aan zit, houdt de situatie je ook niet meer op dezelfde manier bezig.

Je kunt eraan denken zonder er steeds opnieuw door geraakt te worden.

De gebeurtenis verandert niet. De emotionele lading gaat eraf.

Het ABC van Ontstressen: zelf je brein anders laten verwerken

Dat is precies waar het ABC van Ontstressen voor bedoeld is.

Het ABC van Ontstressen is een tool die je op jezelf kunt toepassen. Je gebruikt daarbij de manier waarop je brein informatie en zintuiglijke prikkels verwerkt om een stressvolle ervaring, verwachting of gedachte opnieuw te benaderen.

Het kan dus gaan om iets wat je hebt meegemaakt, maar ook om iets waar je tegenop ziet, waar je bang voor bent of waar je je zorgen over maakt.

De herinnering blijft bestaan. Een toekomstige gebeurtenis blijft gewoon bestaan.

Maar de automatische koppeling tussen de situatie en het alarm kan veranderen.

Waar je eerst bij het terugdenken aan een situatie automatisch spanning voelde, haal je met het ABC van Ontstressen de emotionele lading van die ervaring af.

En wanneer je spanning voelt bij iets wat nog moet gebeuren, kun je het ABC van Ontstressen toepassen op de angst, verwachting of zorgen die daaraan gekoppeld zijn.

Zo ontstaat ruimte tussen de situatie en de alarmreactie.

Je kunt je de gebeurtenis nog steeds herinneren, zonder dat het je opnieuw meesleept. En je kunt vooruitkijken naar een toekomstige situatie zonder dat je brein daar steeds opnieuw spanning of angst aan koppelt.

Niet leren omgaan met stress, maar stress anders verwerken

Dat onderscheid is belangrijk.

Veel methodes om met stress om te gaan richten zich op het reguleren van stress wanneer je die ervaart. Denk bijvoorbeeld aan ademhaling, mindfulness, ontspanning of beweging.

Het ABC van Ontstressen heeft een ander uitgangspunt.

De vraag is niet alleen:

“Hoe zorg ik dat ik mij minder gestrest voel?”

Maar vooral:

“Waarom blijft mijn brein deze situatie, gedachte of verwachting als alarmerend ervaren?”

En vervolgens:

“Kan ik de manier waarop deze ervaring of verwachting in mijn brein is gekoppeld opnieuw verwerken?”

Dat is de kern van het ABC van Ontstressen.

Je leert dus niet alleen een techniek om jezelf door een stressmoment heen te helpen.

Je gaat aan de slag met de manier waarop een stressvolle ervaring, angst, verwachting of zorg in je brein wordt verwerkt en geactiveerd.

Wanneer een alarm niet meer nodig is

Je brein is voortdurend bezig met leren.

Het verwerkt ervaringen, legt verbanden en gebruikt eerdere ervaringen om nieuwe situaties snel te beoordelen. De amygdala speelt daarbij samen met andere hersengebieden een belangrijke rol in emotionele verwerking en geheugen.

Dat is normaal en noodzakelijk.

Maar soms blijft een alarmreactie bestaan terwijl het oorspronkelijke gevaar allang voorbij is.

Een geluid, beeld, gedachte, persoon of situatie kan dan opnieuw dezelfde emotionele reactie oproepen.

En soms slaat het alarm juist al aan vóórdat er iets gebeurt.

Een gesprek dat morgen plaatsvindt. Een presentatie waar je tegenop ziet. Een beslissing die je moet nemen. Een situatie waarvan je bang bent dat die verkeerd zal aflopen.

Het ABC van Ontstressen richt zich op de emotionele lading die aan zulke ervaringen, verwachtingen en gedachten gekoppeld is.

Door de gekoppelde zintuiglijke informatie op een specifieke manier opnieuw te verwerken, kun je de emotionele lading van een ervaring of verwachting eraf halen.

Wat je eerst nog bezighield, wordt dan gewoon iets waar je neutraal aan kunt denken.

Je hoeft er niet meer tegen te vechten. Je hoeft jezelf niet meer steeds gerust te stellen. En je hoeft niet bewust te proberen het los te laten.

Het houdt je simpelweg niet meer op dezelfde manier bezig.

Wil je leren hoe je je amygdala kunt kalmeren?

In de workshop over het ABC van Ontstressen leer je de methode kennen en ontdek je hoe je deze op jezelf kunt toepassen.

Je krijgt geen lange lijst met tips om stress te managen.

Je leert hoe je met behulp van het ABC van Ontstressen stressvolle ervaringen, angsten, zorgen en verwachtingen anders kunt verwerken, zodat je brein niet steeds opnieuw hetzelfde alarm hoeft af te geven.

Het doel is helder:

de emotionele lading van een stressvolle ervaring, angst of verwachting eraf halen, zodat je er weer neutraal aan kunt denken.

En juist daardoor hoeft zo’n ervaring of verwachting je niet langer bezig te houden.

Niet door jezelf te dwingen anders te voelen.

Maar door je brein de mogelijkheid te geven de ervaring anders te verwerken.

Ontdek het ABC van Ontstressen

Wil je begrijpen waarom sommige situaties je blijven raken, waarom je soms al spanning voelt voordat er iets gebeurt en ervaren hoe je daar zelf mee aan de slag kunt?

In de workshop over het ABC van Ontstressen leer je de methode en pas je deze direct op jezelf toe.

Ontdek de workshop over het ABC van Ontstressen →

Over Else Diependaal

Ik begeleid als psychosociaal therapeut en coach mensen die veel stress ervaren, blijven piekeren of zich onzeker voelen in contact met anderen. Samen werken we aan meer rust, zekerheid in jezelf en de vrijheid om jezelf te zijn.

Daarnaast ben ik Ontstress Teacher in het ABC van Ontstressen.

Mijn individuele sessies worden door veel zorgverzekeraars vanuit de aanvullende verzekering gedeeltelijk vergoed.